FacebookTwitterLinkedIn
woensdag, 25 February 2015 17:31

Krimpen zonder kramp

Of het nu om een krant gaat of om een kerk, beide eerbiedwaardige instituties hebben in onze tijd te maken met krimpende aantallen. Moeten ze daarom gaan twijfelen aan zichzelf? In de kramp schieten? Meer leuke dingen voor de mensen gaan doen? NRC-journalist Pieter van Os stelde deze vragen onlangs aan de orde in een overweging in de vrijzinnige Vrijburgkerk in Amsterdam (zie blz. 20 e.v.). “De wervingskracht van een nerveus, onzeker persoon of instituut is (…) niet bepaald hoog. De zoektocht naar vernieuwing en verandering leidt bovendien af van wat een krant zou moeten doen: zich concentreren op goede verslaggeving. Dat is al moeilijk genoeg. Goede artikelen. Goede preken houden”, aldus Van Os. Krant, kerk, blijf jezelf!, zo zou men zijn advies kunnen samenvatten. Zijn eigen krant, NRC Handelsblad, heeft de afgelopen jaren dit advies niet opgevolgd. Maar, inderdaad, weekblad De Groene Amsterdammer is zichzelf gebleven en floreert met 20.000 abonnees als nooit tevoren. Naar een geslaagd kerkelijk voorbeeld blijft het vooralsnog zoeken.

Hoe kunnen we krimpen zonder verkrampt te raken? Voor de kerken is dat een hoogst actuele kwestie. Kerken vormen immers momenteel krimporganisaties zonder gelijke. Ledental, inkomsten, gebouwen, personeel, alles krimpt. En alsof dat alles al niet genoeg een probleem is, hebben sommige kerken ook nog eens te maken met een leiding die aanstuurt op krimp dan wel van de krimp ge- en misbruik maakt om eigen kerkpolitieke doeleinden door te voeren. Daar komt het verwijt op neer dat de Utrechtse priester en oud-hoogleraar praktische theologie Jozef Wissink maakt aan kardinaal Eijk. Onder Eijk is het aantal parochies in het aartsbisdom (de provincies Utrecht en Overijssel en grote delen van Gelderland en Flevoland) door fusie teruggebracht van 326 in 2007 tot 48 nu. Maar, zegt Eijk in zijn adventsbrief, dat getal zal nog verder terugmoeten: naar circa 20. En laat dat nu precies het te verwachten aantal priesters zijn, zegt Wissink. Klerikalisme van de bovenste plank dus: niet het ambt ten dienste van de gelovigen maar de gelovigen ten dienste van het ambt. En passant vraagt de hoogleraar zich ook nog af of Eijk wel tot ‘dialogaal leiderschap’ in staat is. “Zijn stijl is meer die van een interim-manager, maar die kunnen alleen zo functioneren, wanneer ze binnen enkele jaren weer weg zijn om plaats te maken voor meer normale wijzen van met elkaar omgaan.”
De kritiek moet hard aangekomen zijn. In een lange verklaring wijst Eijks medewerker Roland Enthoven Wissink terecht. Wissink maakt Eijk tot zondebok en de waarheid is daarbij ‘het eerste slachtoffer’. Naar bekend rooms recept hebben verontruste parochiebesturen intussen een petitie tegen Eijk aan de paus opgesteld.
Intussen kwam Eijks antipode, de Groningse bisschop Gerard de Korte, met een geheel ander geluid. Zijn bisdom gaat terug van 80 naar 19 parochies. Maar dat betekent niet dat in plaatsen waar geen kerkgebouw meer is, er geen vitale katholieke gemeenschap kan bestaan. Men kan bijvoorbeeld ook samenwerken met een plaatselijke protestantse kerk of gebruikmaken van een aula van een school. De Korte: “Door alleen te denken in termen van teruggang en krimp bouwen wij niet op maar breken wij af. Denken in termen van louter krimp dreigt ieder enthousiasme te doven.”

Krimp hoeft niet per se tot verkramping te leiden. Zo kan men ook het onderzoek samenvatten dat Volzin uitvoerde naar de fenomenen consuminderen en vasten. De uitkomsten daarvan leest u in onze special Minder = Meer. Persoonlijk is het nooit mijn favoriete vrijetijdsbesteding geweest, maar die van wetenschapper Martin van der Gaag was het wel: winkelen. Tot hij zich afvroeg: waarom eigenlijk? En hij ermee ophield. “Dat scheelde behoorlijk veel geld, want ik was van kind af aan gewend altijd wat te gaan kopen om even te ontsnappen over de toekomst.” Een heel positieve vorm van krimp, lijkt me: terug naar de kern van je leven, terug naar datgene waar het in het leven werkelijk om gaat. En, zoals moslim Mohammed Ajouaou getuigt, oog krijgen voor de mensen die het minder getroffen hebben. Ik moest bij zijn woorden meteen denken aan de Griekse bevolking die zucht onder afgedwongen economische sanering. Publieke opinie en politici tonen weinig compassie

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda