FacebookTwitterLinkedIn
dinsdag, 23 September 2014 15:12

Economie is een kwestie van kiezen

Column Jan van Hooydonk Column Jan van Hooydonk

“De economische dimensie van onze samenleving is er, opdat de goederen die de samenleving nodig heeft geproduceerd en gedistribueerd worden. Het economisch systeem is dus een systeem dat de mens moet dienen, niet andersom. Als waardevolle zaken, waar mensen aan groeien en meer mens van worden, aan de economie geofferd worden, moet daar protest tegen worden aangetekend.” Aldus de Groningse bisschop Gerard de Korte in de twee weken geleden verschenen notitie Hebben wij iets met elkaar? De Korte, die binnen de r.-k. bisschoppenconferentie de portefeuille ‘kerk en samenleving’ behartigt, ontvouwt in deze notitie ‘gedachten over samenhang en isolement in onze samenleving’. “Nadruk op participatie mag (…) geen motief zijn voor bezuinigingen op uitkeringen. Wij benadrukken het belang van sociale cohesie en solidariteit van mensen in de samenleving”, schrijft de bisschop.

De Korte komt tot zijn standpunt op basis van de katholieke sociale leer, maar ook wie deze visie op de maatschappij niet deelt, kan het met hem eens zijn. De humanistische sociologe Evelien Tonkens bijvoorbeeld. Zij betoogt dat het door het kabinet-Rutte gepropageerde ideaal van de participatiemaatschappij juist vraagt om een activerende en niet om een terugtrekkende overheid. Ook het maatschappelijke ideaal van het onafhankelijke individu kan op haar kritische bejegening rekenen: “Het idee is dat je onafhankelijk zou moeten zijn, dus schamen mensen zich voor hun afhankelijkheid. (...) We zijn allemaal afhankelijk van alles en nog wat.” Bisschop De Korte zal dat helemaal met haar eens zijn. Ook de katholieke visie benadrukt immers het verband tussen de individuele persoon, de gemeenschappen waarvan deze deel uitmaakt (‘het middenveld’) en de overheid.

Wat denkers als De Korte en Tonkens ons duidelijk maken, is dat samenleven – en dus ook politiek en economie – gebaseerd is op waarden. Het ergste wat men van onze politici of economen zou kunnen zeggen is dat ‘ze weliswaar van alles de prijs kennen, maar van niets de waarde’. Toch is dit vaak het beeld dat in de media oprijst. Men discussieert tot achter de komma, maar vergeet de concrete mensen om wie het in beleid en economie toch moet gaan. Medemensen worden gereduceerd tot dossiers en nummers.
Economie is geen natuurwetenschap of wiskunde, zo maakt Eelke de Jong, zelf econoom, duidelijk in het essay dat deel uitmaakt van de special in deze aflevering van Volzin. De special laat mensen aan het woord die duidelijk maken dat economie een kwestie van waarden is, en dus ook een kwestie van kiezen. Dat deze pleitbezorgers van een nieuwe, menselijke economie behoren tot de jongere generatie, mag zonder meer hoopvol heten. Dat dergelijke geluiden zowel opklinken vanuit gevestigde instituties (De Nederlandsche Bank) als vanuit de alternatieve hoek van de ‘deeleconomie’, is evenzeer opmerkelijk en verheugend.

De special geeft mij de gedachte in dat we voor een duurzame samenleving waarschijnlijk meer te verwachten hebben van de jonge garde in de economische en financiële sector dan van menig politicus. Dat is natuurlijk een gevaarlijke gedachte. Ze zou ons namelijk ertoe kunnen verleiden de politiek, en daarmee ook de democratie, af te schrijven. Of ze verleidt tot naïeve protesten die even romantisch als politiek ineffectief zijn. De Occupy-beweging, drie jaar geleden op haar hoogtepunt, is even snel verdampt als ze was opgekomen. Dat mag allen die uitzien naar een meer rechtvaardige samenleving, te denken geven. ‘Kleine alternatieven’ dragen meer bij dan alomvattende ‘systeemkritiek’. De reportage in de special over de beweging Sant’Egidio laat zien dat we onszelf daarbij niet buiten schot kunnen houden. En Damaris Matthijsen zegt: “Je kunt niet gaan janken als je naar het Journaal lijkt en tegelijkertijd niets doen door die [= foute, JvH] producten te kopen.” Werk aan de winkel dus, voor mij en voor u.

PS Graag uw aandacht voor twee bijzondere aanbiedingen: de conferentie, 7 november, van Oikos, Samenleven in de ‘superkerk’ en het bijbels leerhuis, 19 oktober, van De Nieuwe Liefde, dat gratis toegankelijk is voor abonnees van Volzin.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda