FacebookTwitterLinkedIn
donderdag, 09 March 2017 09:59

Waarheid of zekerheid

Waarheid of zekerheid Tekst: Janneke Stegeman

Het tegenovergestelde van waarheid is niet leugen, maar absolute zekerheid. Dat zegt Carolin Emcke. In 2016 was zij winnares van de prestigieuze Literaire Vredesprijs die jaarlijks wordt uitgereikt door Duitse boekhandels. Emcke schreef onder ander het pleidooi Gegen den Hass. Nu met name in rechtse politiek zich een trend aftekent waarin feiten bijna zonder gêne ondergeschikt worden gemaakt aan ideologie, vind ik haar uitspraak extra intrigerend.

Afgelopen tijd preekte ik een paar keer voor een niet-christelijk publiek, onder andere in een theater. Dat leidde tot heilzame verwarring onder de luisteraars, en het zette mij aan het denken. Wat is nu eigenlijk een preek? Mensen denken vaak dat geloof draait om vaststaande waarheden. Prekend buiten eigen parochies viel me nog sterker op wat een uniek speelveld de preek is. Wie preekt, mag mensen aanspreken op alle niveaus – hoofd, hart en ziel, en zelfs onderbuik.
Heel kort geformuleerd zou ik zeggen: een preek is dat wat nu gezegd moet worden. We weten allemaal: het leven is lastig, wij mensen zijn soms het spoor bijster, en lang niet altijd gelukkig. Een preek verbindt millennia oude verhalen met de werkelijkheid waarin we nu leven en met wat ons persoonlijk bezig houdt. Wat is het goede doen? Wat is rechtvaardigheid, in mijn context? Een preek is niet waar, in de zin van kloppend, van absolute zekerheid. Een preek brengt – als het goed is – iets teweeg. Waarheid wellicht, maar dan van het type dat geen absolute zekerheid biedt.
In het leven doen zich ervaringen voor die niet meteen geduid kunnen worden. Ze vragen er namelijk om geleefd te worden. Er is een open ruimte nodig, een ruimte voor niet-weten, waar van duiding nog wordt afgezien. Dan opent zich misschien iets dat een waarheid genoemd zou kunnen worden. Voor het zover is, zou spreken in zekerheden liegen zijn.

Zeker, in het leven en in de politiek is soms snelle actie nodig. Maar voor de grote vragen waar we als samenleving voor staan – klimaatsverandering, mensen op de vlucht, de toekomst van democratie – zijn geen oplossingen voorradig. Ze hebben te maken met hoe we naar het leven kijken, met wat we van waarde vinden. Liegen is niet per se niet de waarheid spreken. Het kan ook betekenen te snel spreken, of met te grote woorden.

Janneke Stegeman is Theoloog des Vaderlands en werkt bij debatcentrum De Nieuwe Liefde.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda