FacebookTwitterLinkedIn
dinsdag, 30 January 2018 14:13

‘Voor de buitenwacht ben je dood’

Tekst: Bert van der Kruk Tekst: Bert van der Kruk Beeld: Hollandse Hoogte

Het Nederlandse gevangenissysteem deugt voor geen meter, vindt filosoof en ervaringsdeskundige Rein Gerritsen. Het systeem verklaart de gevangene dood: “Weg ermee, je bent niet langer één van ons.” In Scandinavische landen weten ze dat het ook anders kan. “Alles is daar ingericht op terugkeer naar de maatschappij.”

‘Voor de buitenwacht De gemiddelde Nederlander heeft geen idee hoe het er in onze gevangenissen aan toe gaat. Rein Gerritsen (58), die in de jaren tachtig tweeëneenhalf jaar vast zat wegens een bankoverval, weet wel hoe dat komt. “Iedereen houdt van worstjes, maar niemand wil weten hoe ze gemaakt worden. Die uitspraak van Kennedy kun je zo doortrekken naar de gevangenissen.”
Zelf heeft de filosoof, die nu op uitzendbasis zijn geld verdient als kok, in het verleden ook wel gewerkt als uitbener. “Dat werk laten we het liefst uitvoeren in een hoekje waar niemand weet van heeft. Zouden de mensen weten hoe het er écht aan toe gaat, dan bekeren we ons met z’n allen snel tot het vegetarisme hoor.”
Net als uitbeners zijn gevangenbewaarders doorgaans laag opgeleid, zegt Gerritsen. “Als die lbo-niveau halen, is het veel. Terwijl in andere delen van justitie de mensen juist hoog opgeleid zijn en de politie vooral een mbo-organisatie is. Overigens hebben ze ook in die werelden geen idee hoe gevangenissen werken.”

Burgerlijke dood
Gerritsen heeft niet de illusie dat zijn boeken en lezingen daar veel verandering in brengen. Maar dat er veel moet gebeuren, staat voor hem vast. Hij wil dat het instituut gevangenis zoals dat op dit ogenblik bestaat, wordt opgeheven. “Want het middel van de macht en het geweld waarmee de staat probeert om een veiligere samenleving te creëren, schiet zijn doel voorbij.”
Het instituut gevangenis als sociaal experiment is in zijn ogen volledig mislukt. “Gevangenissen zijn zelf criminogene factoren geworden. Ze verhogen de recidivekans en niemand komt er beter uit dan dat hij erin ging, ondanks alle ‘gedragsinterventies’ en ‘cognitieve therapieën’”, schrijft Gerritsen in zijn laatste boek Filosoof in de bajes.
In een Amersfoorts restaurant licht hij dat toe. “De rationaliteit van ons strafrechtsysteem is ver te zoeken. Kijk alleen maar naar de torenhoge recidivecijfers; die liggen al sinds de jaren zeventig tussen de 74 en 80 procent. Wetenschappers zouden zich moeten afvragen waarom dat percentage zo constant is en niet wat scherper fluctueert. Maar ook de wetenschap is nauwelijks geïnteresseerd.”
Gerritsen weet wel waarom die cijfers zo hoog zijn. “Dat komt door detentieschade, die ik liever de burgerlijke dood noem. Je bent in de gevangenis weliswaar een levend individu, maar voor de buitenwacht ben je dood. Je hebt geen vrijheid van handelen meer, maar je rekeningen buiten de gevangenis lopen door; je telefoonnota, je verzekeringen, je huur. En zoals je weet krijgen die schulden jongen, het zijn net konijnen. Gemiddeld heeft iemand die de gevangenis verlaat, een schuld van 45 000 euro. Wat voor kans heb je dan als je terugkeert in de maatschappij? En dat zijn dan alleen nog maar de reguliere schulden. Je hebt het niet over ereschulden, criminele schulden. Als je drugsschulden hebt, zul je die toch eerst moeten inlossen, anders heb je echt geen leven. Dan is de stap naar een nieuw klusje snel gezet.”

Doorgetrokken wapen
Hoe zwaar de gevangenisstraf ook kan zijn – door willekeur, intimidatie en geweld binnen de muren – Gerritsen is ervan overtuigd dat de echte straf pas begint na vrijlating.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

Volzin Schrijfwedstrijd 2018

volzin schrijfwedstrijd

 

Agenda