• VOLZIN 2017: NUMMER 8

    VOLZIN 2017: NUMMER 8

    Volzin-special: Onderwijs blijft bijzonder ‘Er heerst gewoon een heel goede sfeer’Welke school kies
    24 July 2017 - Lees meer
vrijdag, 11 August 2017 09:00

Politiek gaat niet over kunst

Politiek gaat niet over kunst Tekst: Nico Keuning Beeld: Hollandse Hoogte

Politici hebben het er vanouds moeilijk mee: Kunst gaat over politiek, maar de politiek gaat niet over kunst. De protestantse senator Algra klaagde in 1966 schrijver Willem Brakman aan wegens godslastering. Vergeefs.

Als burger heb je je aan bepaalde regels te houden. Je mag niet discrimineren, in het openbaar geen racistische uitspraken doen, iemand met een ander geloof niet beledigen. Maar de literatuur is een vrijstaat. Hier geldt als hoofdregel dat de hoofdpersoon of het personage in een verhaal of roman niet verward moet worden met de auteur van het werk. In de wereld van de kunst gaat het immers om fictie. Het is niet de mening van de auteur, maar die van een fictief persoon. De rechter heeft om deze reden auteurs als W.F. Hermans (Ik heb altijd gelijk) en Gerard Kornelis van het Reve (Nader Tot U) in het verleden vrijgesproken. In beide gevallen ging het om het geloof: belediging van het katholieke volksdeel dat zich volgens de protagonist in de roman van Hermans voortplantte als konijnen en blasfemie in de romanpassage van Van het Reve waarin God, gereïncarneerd als ezel, door de hoofdpersoon in zijn geheime opening wordt genomen.

Literaire wraak
In de huidige literaire wereld gonst al enige tijd de discussie of het niet de taak van de auteur is in fictie maatschappelijke problemen aan de orde te stellen. Een vorm van dystopie: literatuur die inspeelt op ontwikkelingen in de samenleving. Vluchtelingen, populisme, aanslagen. Een controversieel auteur als Michel Houellebecq schetst in Onderworpen (2015) de nachtmerrie van een Islamitisch Frankrijk, waarin de Sorbonne Universiteit is onderworpen aan de duistere wetten van de islam. Gewaagd. Maar tot een rechtszaak heeft het boek in het huidige Frankrijk niet geleid. Regisseur Johan Simons maakte er voor NTGent een Nederlands-Vlaamse theaterbewerking van die deze zomer wordt gespeeld.
De revolutie begint aan de universiteit onder studenten: jonge, vrije geesten. Niet voor niks vinden er in bepaalde regimes juist daar ‘zuiveringen’ plaats. Maar ook schrijvers dragen in hun werk een steentje bij aan maatschappelijke veranderingen. Kunst is niet los te zien van de samenleving die voortdurend in beweging is. Dat openbaarde zich heel sterk in de jaren zestig na een grauwe tijd van oorlog en onderdrukking door de politieke macht, het ouderlijk gezag en de invloed van de kerk. Het is dan ook geen toeval dat de schrijver Willem Brakman (1922-2008), in wiens dan nog bescheiden oeuvre het geloof voortdurend op de achtergrond meespeelt, Lazarus als hoofdpersoon kiest voor de roman De gehoorzame dode (1964). Een roman waarin de auteur de geest ongebreideld laat waaien. Alles behalve gehoorzaam. Veeleer een literair commentaar, introspectie en projectie: Lazarus als vrije geest in een tijd van kantelende geloofswetten en maatschappelijke onderdrukking.
Lazarus wordt in het elfde hoofdstuk van het Johannesevangelie door de Messias uit de dood opgewekt. In de optiek van de auteur wordt Lazarus door Jezus misbruikt. De Verlosser wil een wonder verrichten ter meerdere eer en glorie van zichzelf en zijn nagedachtenis, terwijl de arme Lazarus nu gedoemd is nog een keer te sterven. Aan het eind van de roman neemt de auteur literair wraak. “Deze man ging onontkoombaar dood”, laat hij Lazarus denken aan de voet van het kruis met de stervende Jezus, “was al dood dus, een levende dode was het.” Net als Lazarus ‘leeft’ Jezus na zijn dood als teken van het bestaan van God. Ook Jezus is door de Genezer ‘totaal in bezit genomen’, verworden tot een ‘ding’: “Mateloos gehoorzaam en prooi. Ook dat verbond me met deze man in zijn machteloos, vastgespijkerd omarmingsgebaar en ik voelde mijn geslacht zwellen...”
Er staat een soldaat naast Lazarus en terwijl Jezus sterft aan het kruis, biedt Lazarus de soldaat een olijf aan. “‘Een olijfje?’ zei ik hoffelijk en toonde hem de vruchten in de slip.” Beiden genieten van de olijven. Boven hun hoofd kreunt zachtjes Jezus aan het kruis. Lazarus zegt tegen de soldaat: “Men zegt dat hier een god sterft, Gods Zoon...”
“Ze verzinnen wat tegenwoordig”, reageert de soldaat hoofdschuddend.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

Volzin Schrijfwedstrijd 2017

volzin schrijfwedstrijd

 Voor de tiende maal organiseert Volzin een schrijfwedstrijd. ‘De waarheid zal ons bevrijden’ luidt dit jaar het thema. Ding mee naar een prijs. Schrijf een spannend en persoonlijk getoonzet essay over de verhouding tussen waarheid en bevrijding, in de samenleving, in de politiek, in de religie of uw persoonlijk leven. De jury kiest uit de inzendingen de drie beste essays. De winnende essays verschijnen in Volzin van 5 januari 2018. De winnaars ontvangen respectievelijk 500, 300 en 200 euro. De inzendtermijn sluit 1 september 2017.

Lees hier de toelichting en de voorwaarden.

Social media

FacebookTwitterLinkedIn

Agenda