• VOLZIN 2017: NUMMER 8

    VOLZIN 2017: NUMMER 8

    Volzin-special: Onderwijs blijft bijzonder ‘Er heerst gewoon een heel goede sfeer’Welke school kies
    24 July 2017 - Lees meer
woensdag, 19 April 2017 10:44

Boodschappers van hoop

Boodschappers van hoop Tekst: Elleke Bal, Beeld: Hollandse Hoogte

Journalisten die werken volgens de nieuwe methodes van constructieve journalistiek willen voorbij de negativiteit, problemen en schuldvragen. Volgens de Deense pionier Cathrine Gyldensted, docent aan de Hogeschool Windesheim, is dat hard nodig. “We leven in een tijd van polarisatie. Welke rol hebben media daarin gespeeld?”

Eigenlijk had Cathrine Gyldensted haar verhaal al klaar. Niets wees erop dat deze dag haar journalistieke carrière een andere draai zou gaan geven. Ze werkte destijds als correspondent voor de Deense publieke omroep in de Verenigde Staten en zou een radioreportage maken over de impact van de bankencrisis op de armen in Washington DC. De regering had flink bezuinigd op de voedselbanken en de daklozenopvang, zij zou de gevolgen daarvan laten zien.
Gyldensted wilde haar verhaal vertellen door de ogen van een dakloze vrouw van 78. De Deense organiseerde een interview met haar. Ze spraken een tijdje over de moeilijke omstandigheden waar de vrouw zich in bevond, en over de gevolgen van de bezuinigingen. Maar daarna gebeurde er iets geks. Gyldensted besloot ook andere vragen te stellen, zoals: “Wie helpen je in deze moeilijke tijd?”, “Wat heb je gedaan om verder te komen in het leven?”, “Wat heb je geleerd van je ervaringen?”
De vrouw begon plotseling voluit te vertellen. Over de mooie mensen die ze had ontmoet, over wat ze allemaal deed om zich staande te houden. Gyldensted was verbaasd. Ze zag ineens hoe sturend haar vragen waren geweest. Hoe ze de vrouw als slachtoffer had benaderd, terwijl juist haar veerkracht opviel. De Deense gaf haar reportage een andere wending. Het thema bleef hetzelfde, maar ze liet haar geïnterviewden ook aan het woord over hoe ze met tegenslagen omgingen. Kill your victim’ werd haar nieuwe adagium: stop ermee om mensen in het eendimensionale vat van slachtoffer te gieten.
Inmiddels, acht jaar later, houdt Gyldensted zich dagelijks bezig met wat ‘constructieve journalistiek’ is gaan heten, een opkomende discipline in de journalistiek en wetenschap die zich verzet tegen berichtgeving die wordt gedomineerd door negativiteit, problemen, conflict en polarisatie. Ze traint wereldwijd journalisten om hun blikveld te verruimen en sinds eind 2015 reist ze regelmatig vanuit haar woonplaats Kopenhagen naar Zwolle. Hogeschool Windesheim maakte van constructieve journalistiek een speerpunt en vroeg de Deense directeur te worden.
Sinds de komst van Gyldensted is het constructieve journalistiek-vuurtje in Nederland opgepookt. Het smeulde al langer, het idee dat media ten onrechte alleen laten zien wat er misgaat in de wereld. In 2013 begon bijvoorbeeld het nieuwe onlineplatform De Correspondent als “dagelijks medicijn tegen de waan van de dag” met experimenteren. “Ik stap over van bank, doe je mee?” vroeg auteur Rutger Bregman zomaar aan lezers, om eerlijk en duurzaam bankieren te promoten. En David Van Reybrouck schreef op dit platform elke week een ode aan ‘iets, iemand of ergens’, omdat media niet alleen kritisch, maar ook lyrisch moeten kunnen zijn.

Geen cynisme
De Correspondent is een echte voorloper”, zegt Gyldensted via Skype vanuit Kopenhagen. Maar ze voegt er meteen aan toe: constructieve journalistiek is slechts een paraplu waar je vele nieuwe methodes onder kan scharen. Ze noemt andere voorbeelden, zoals de Twentse krant Tubantia die van het ‘gezuurpruim’ af wil, Omroep West die het publiek vraagt welke onderwerpen aan de orde moeten komen, de Britse krant The Guardian die het klimaatprobleem op de kaart wil zetten. De gemene delers zijn volgens Gyldensted: kritische berichtgeving zonder cynisme, het publiek erbij betrekken, meerdere perspectieven op een situatie tonen en verhalen richten op mogelijkheden, kracht en groei.
Constructieve journalistiek is niet hetzelfde als positieve journalistiek, zegt Gyldensted ook. ‘Hond redt vrouw uit de zee’, of ‘Vijftig nieuwe huizen voor daklozen in Amerika’ zijn mooie verhalen, maar niet constructief. Ze missen maatschappelijke relevantie en een kritische blik op de materie. Het gaat volgens de Deense niet zozeer om goed of slecht nieuws, maar de methode die journalisten gebruiken om hun verhaal te vertellen. 
“Journalisten hebben geleerd om balans in een verhaal te krijgen door twee uitersten tegenover elkaar te zetten”, zegt ze. “Altijd weer die extremen, eerst Geert Wilders aan het woord en dan iemand die faliekant tegen hem is. Zo verklein je het publiek dat daartussenin zit, je dwingt hen te kiezen. Dat heeft desastreuze gevolgen.” Wat bedoelt ze daarmee? “We leven in een tijd van sterk polariserende stromingen”, zegt Gyldensted fel. “Ik wil de journalistiek in het getuigenbankje: welke rol hebben media daarin gespeeld?” 
Dit standpunt komt Gyldensted regelmatig op kritiek te staan, ook in Nederland. “Constructieve journalistiek staat gelijk aan struisvogeljournalistiek en riekt naar propaganda,” schrijft journalist Jan Smit in een column op de website van HP De Tijd. “Met waarheidsvinding en informeren, echte journalistiek, heeft het weinig van doen. Voor wie mensen met sterk tegengestelde opvattingen dichter bij elkaar wil brengen: misschien biedt een opleiding tot mediator soelaas.” Jan van Groesen, voorzitter van de stichting Media-Ombudsman, op het weblog De Nieuwe Reporter, over het nieuwe speerpunt van Windesheim: “Nieuwe kansen voor de dominee. Maar wel ten koste van de onafhankelijke kritische journalist.”
Ze is wel vaker voor psycholoog uitgemaakt, maar dominee, dat is een nieuwe, zegt Gyldensted. “Ik hoor dit nu voor het eerst in Nederland. Het is de gekste kritiek die ik ooit heb gehad”, concludeert ze. “Ik kom uit een van de meest atheïstische landen ter wereld!” Ze vindt dat journalisten hun rol en taak in de samenleving onderschatten als ze zeggen dat ze slechts een doorgeefluik van informatie zijn. Natuurlijk opereren journalisten nooit alleen, ook politici, kiezers en andere maatschappelijke pijlers beïnvloeden elkaar continue. Maar het punt is volgens haar dat veel journalisten hun rol bagatelliseren. Ze schreef er een boek over: From mirrors to movers, de titel verwijzend naar de illusie dat de journalistiek een spiegel van de werkelijkheid is. “Je spiegelt niet als journalist”, zegt Gyldensted. “Nee, je zet dingen in beweging. En dat brengt een enorme verantwoordelijkheid met zich mee.”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

Volzin Schrijfwedstrijd 2017

volzin schrijfwedstrijd

 Voor de tiende maal organiseert Volzin een schrijfwedstrijd. ‘De waarheid zal ons bevrijden’ luidt dit jaar het thema. Ding mee naar een prijs. Schrijf een spannend en persoonlijk getoonzet essay over de verhouding tussen waarheid en bevrijding, in de samenleving, in de politiek, in de religie of uw persoonlijk leven. De jury kiest uit de inzendingen de drie beste essays. De winnende essays verschijnen in Volzin van 5 januari 2018. De winnaars ontvangen respectievelijk 500, 300 en 200 euro. De inzendtermijn sluit 1 september 2017.

Lees hier de toelichting en de voorwaarden.

Social media

FacebookTwitterLinkedIn

Agenda