FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2018: NUMMER 5

    VOLZIN 2018: NUMMER 5

    Volzin-special: ‘De jaren zestig’ Pil, protest, popmuziek: ‘Weg van de autoriteit’Geschiedschrijver Geert Buelens:
    01 May 2018 - Lees meer
woensdag, 05 October 2016 10:11

'De ziel, niet het brein bepaalt wie wij zijn'

Tekst: Elke van Riel Tekst: Elke van Riel Beeld: Corbino

Filosoof en psychiater Gerrit Glas is sinds kort Nederlands eerste hoogleraar filosofie van de neurowetenschappen. Hij pleit voor een geneeskunde die zich niet beperkt tot het brein maar oog heeft voor existentiële vragen, voor religie en de ziel.

Wat verstaan we eigenlijk onder ziekte?, En: hoe zit het met de verhouding tussen lichaam en geest? Als psychiater en filosoof is Gerrit Glas (62) al decennia geïnteresseerd in dit soort 'grensvragen'. Afgelopen juni werd Glas aan het VUmc benoemd tot eerste Nederlandse hoogleraar filosofie van de neurowetenschappen. Glas wil aan de Vrije Universiteit meedenken over de vertaling van neurowetenschappelijke bevindingen naar zowel de behandeling van patiënten als het grotere publiek. De media hebben nu volgens hem soms de neiging op de loop te gaan met onderzoeksresultaten. Ook wil hij de maatschappelijke gevolgen van hersenonderzoek, zoals een toename van de mogelijkheden voor breinverbetering, kritisch volgen. Binnen de nieuwe master filosofie van de neurowetenschappen waarmee de VU dit studiejaar gestart is, zal Glas met studenten ingaan op vragen als: Hoe ben je een goede wetenschapper? en: Wat kunnen de neurowetenschappen verklaren? 

Waarom vindt u het belangrijk dat neurowetenschappers zich met filosofie bezighouden?

“Ik merk dat de doorsneepromovendus moeite heeft met het verschil tussen verklaren en veroorzaken. Zij blijken niet gewend om in dat soort termen te denken. Nu je dankzij beeldvormende technieken met kleurtjes allerlei verschillen in het brein kunt zien, is de verleiding groot om te denken dat je het nu dus snapt en ook iets van de oorzaak te pakken hebt. Maar dat hoeft helemaal niet zo te zijn. Het kan ook gaan om een correlatie, een samenhang.
Ik wil ook stilstaan bij de metaforen die gebruikt worden. Een bekende is die van het brein als computer. Die doet echter geen recht aan hoe flexibel en plastisch de hersenen opereren. Volgens de beroemde neurowetenschapper Gerald Edelman heeft deze metafoor de neurowetenschap zelfs vijftien jaar op achterstand gezet. Metaforen zijn dus niet altijd onschuldig, want ze kunnen ervoor zorgen dat je blik eenzijdig gericht wordt.”

Wat ziet u als een wijdverbreid misverstand in de neurowetenschappen op dit moment?

“Dat is een lastige vraag, want het gaat om een erg breed gebied. Ik denk dat er vaak te medisch naar het brein wordt gekeken, alsof het een soort orgaan is. Dat vind ik een belangrijke valkuil.”

Maar het brein ís toch een orgaan?

“Nee, ik vind de orgaanmetafoor echt een verkeerde, want een orgaan brengt iets tot stand of produceert iets. De lever produceert bijvoorbeeld stoffen die helpen om je stofwisseling goed te laten verlopen. En het hart zorgt ervoor dat je bloed op de vereiste plekken komt, zodat alles blijft functioneren en van zuurstof wordt voorzien. Zo'n interne lichamelijke functie hebben de hersenen niet.
Het brein is primair verbonden met het perifere zenuwstelsel en dat functioneert in onze ledematen en onze zintuigen en daarmee zijn we verbonden met de wereld. De netwerkmetafoor gaat de goede kant op, want het brein zit als het ware met al z'n vezels uitgestrekt naar de wereld.”

U vindt dat het brein nu vaak te geïsoleerd gezien wordt?

“Ja, er bestaat een neiging tot neuro-essentialisme: het idee dat de essentie van iets in het brein gelegen is, en dat het brein de essentie van een persoon bepaalt. Neem Diepe Brein Stimulatie: het plaatsen van elektrodes in het brein bij mensen met Parkinson, obsessief-compulsieve stoornissen of ernstige depressies. Voor het oog is het effect spectaculair: je draait aan een knop en ziet iemands gedrag instant veranderen. Iemand met een onbedwingbare schoonmaakdrang die voortdurend aan het poetsen was, tot zelfbeschadiging aan toe, stopt opeens met dat gedrag. Of: ineens trekt een sombere stemming helemaal bij en kunnen mensen weer lachen.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

Volzin Schrijfwedstrijd 2018

volzin schrijfwedstrijd

 

Agenda