“Ik wil een nieuw wij-gevoel aanwakkeren”
Manuela Kalsky hoogleraar Edward-Schillebeeckx-leerstoel
Manuela Kalsky (1961) bekleedt vanaf 2012 de Edward Schillebeeckx-leerstoel voor Theologie en Samenleving aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam. De leerstoel is een initiatief van het Dominicaans Studiecentrum en De Nieuwe Liefde, het centrum voor debat, bezinning en poëzie van Huub Oosterhuis. Kalsky: “Onze samenleving sluit mensen te vaak buiten.” En: “Theologie gaat niet alleen over God en de kerk.”
In de geest van de dominicaanse theoloog Edward Schillebeeckx wil Kalsky haar onderzoek richten op actuele, maatschappelijke kwesties. “Een van de belangrijkste dingen is nagaan hoe we ons samen thuis kunnen voelen in Nederland. Oude en nieuwe Nederlanders. Met een team van academici verricht ik hiervoor interdisciplinair onderzoek. Ieder stelt vanuit zijn of haar vakgebied de vraag wat er voor een nieuw ‘wij’ in Nederland nodig is. Tijdens onze bijeenkomsten bediscussiëren we de verschillende uitkomsten. Zo komt bijvoorbeeld het onderwijs aan bod. We gaan na hoe de verzuiling hierin nog altijd een rol speelt. En of kinderen en leraren met verschillende levensbeschouwelijke achtergronden binnen het onderwijs voldoende ruimte vinden. Zo ja, dan willen we erachter komen hoe dit gebeurt. Zo nee, dan onderzoeken we hoe dit wel zou kunnen. Ook zetten we onze website Nieuwwij.nl in om onze onderzoeksresultaten met de buitenwereld te delen.” Kalsky wil hiermee een maatschappelijk debat over het omgaan met diversiteit aanwakkeren.
Het onderzoek ligt in lijn met de activiteiten van het Dominicaanse Studiecentrum voor Theologie en Samenleving (DSTS), waarvan Kalsky directeur is. “Onze onderzoeksprogramma’s richten zich al op de interactie van theologie en samenleving. Dat we ons onderzoek nu met een bijzondere leerstoel aan de universiteit mogen voortzetten, voelt als een bekroning op ons werk. Het is ook belangrijk dat dit gebeurt. Levensbeschouwelijke vragen horen thuis in het academische en het publieke debat, ongeacht of ze seculier of religieus gemotiveerd zijn. We moeten samen onze wereld vormgeven, om te beginnen in Nederland. Onze samenleving sluit mensen te vaak buiten.”
Dat de leerstoel eerder gericht is op maatschappelijke thema’s dan op geloofskwesties, maakt het onderzoek volgens Kalsky niet minder theologisch. “Theologie gaat niet alleen over God en de kerk. Het gaat er juist om maatschappelijk relevante thema’s vanuit een levensbeschouwelijk perspectief te doordenken. De taal die je daarvoor gebruikt moet de taal zijn die mensen nu begrijpen. Niet iedereen snapt dat als ik het over ‘het goede leven voor allen’ heb, het vanuit christelijk perspectief over het ‘Koninkrijk Gods’ gaat. Maar dat is ook helemaal niet erg. Als je ‘het goede leven voor allen’ los ziet van die letterlijke, christelijke betekenis, dan spreek je veel meer mensen aan met verschillende levensbeschouwingen.”
Zowel Schillebeeckx als het DSTS heeft een Nijmeegse achtergrond. Opvallend genoeg is het niet de katholieke Radboud Universiteit Nijmegen, maar de protestantse VU die Kalsky tot bijzonder hoogleraar benoemt. “Het lag voor de hand om eerst bij de Radboud Universiteit aan te kloppen, maar er werd bij theologie een stop voor bijzondere hoogleraren afgekondigd”, verklaart Kalsky. “Toen mijn bestuur met het voorstel voor een DSTS-leerstoel naar de VU ging, werd duidelijk dat ook Huub Oosterhuis graag een leerstoel aan de VU wilde vestigen. Een Edward Schillebeeckx-leerstoel. Zo is het gekomen dat de Stichting De Nieuwe Liefde en het Dominicaans Studiecentrum de handen ineen hebben geslagen. De VU ontvangt deze Edward Schillebeeckx-leerstoel met open armen. Dit zijn de onverwacht mooie dingen als je samenwerkt.”
Door Geertje Cornelissen