Spraakmakend manifest recyclet oude ideeën van Op Goed Gerucht
Dominee 2.0 stopt kerkverlating niet
Er is ‘verlegenheid’ om over God te spreken omdat ‘Gods aanwezigheid niet wordt ervaren en Hij de grote afwezige lijkt in onze wereld’, schrijft Arjan Plaisier, PKN-scriba (secretaris), in 2010 in de Pastorale handreiking Spreken over God. ‘Schroom’ is de term die een groep jonge (aanstormend) predikanten gebruikt om hetzelfde euvel te duiden in het recente manifest Dominee 2.0, waarin zij vooral hun stem als ‘verloren generatie’ willen laten horen. Jongvolwassenen zijn volgens de initiatiefnemers schaars in de kerk. PKN en manifestschrijvers zijn het dus roerend met elkaar eens.
Het succes van het manifest zit volgens Robert Stigter, samen met Bettelies Westerbeek initiatiefnemer hiervan, dan ook niet in het vernieuwende, maar ‘het sluit aan bij de dingen die er al zijn’. Jongeren in de kerk durven zich al nadrukkelijker uit te spreken over God en zijn wars van hokjes: “We willen naast elkaar staan en niet veroordelen. Net zoals we dat op school doen: Studenten van allerlei verschillende richtingen staan open voor elkaar.”
Midden-orthodox
De inhoudelijke verschillen tussen de Handreiking uit 2010 en dit manifest zijn beperkt. Beide vormen min of meer een pleidooi voor de midden-orthodoxie, waarin de twijfel van de vrijzinnigen en de geloofszekerheid én de geloofservaring van evangelicalen en gereformeerden thuishoren, beide zien hetzelfde probleem: Schroom om over God te praten. Is er een verschil is? Dan vooral in de richting van waaruit de tekst komt. De bottom-up aanpak van deze jonge theologen is typisch voor deze postmoderne tijd, waarin veel mensen de grote instituties wantrouwen en de aandacht gericht is op initiatiefrijke personen.
Een vraag die rijst is waarom deze theologen geen aansluiting hebben gezocht bij een vernieuwingsbeweging als Op Goed Gerucht (OGG). “De vragen rondom de autonomie van de mens, de fundering van waarden en de verhouding tot God, zijn ónze vragen,” schrijft dr. Rick Benjamins, medeoprichter van deze beweging in 2010 in het blad Kontekstueel. Als antwoord op de laatste vraag geeft hij, namens OGG: “Er zijn verschillende manieren waarop je over God kunt denken en de ruimte die daarvoor aanwezig is, hoeft niet dichtgetimmerd te worden.” Dezelfde manier van denken komt in het manifest naar voren: “Wij kiezen voor een weg voorbij het dwingend spreken, maar ook voorbij de schroom om God ter sprake te brengen.”
Opvallend is ook de oorsprong van de beide bewegingen. Op Goed Gerucht is weliswaar voor een groot deel in Groningen ontstaan, Dominee 2.0 is een uitgesproken Utrechts manifest, beide initiatieven zijn van min of meer aankomend predikanten die op de universiteit met elkaar in debat gingen. In een interview met VolZin-voorloper Hervormd Nederland (De jonge honden blaffen, 18 december 1999) spreken drie initiatiefnemers van OGG, waaronder Rick Benjamins, zich uit tegen de hokjesgeest, die volgens hen heerst, zoals mede-initiatiefnemer van Dominee 2.0 Robert Stigter doet in een vraaggesprek met VolZin: “Ik krijg input vanuit verschillende kanten.”
Salonfähig
Er zijn veel overeenkomsten tussen Dominee 2.0 en de ruim tien jaar oudere Op Goed Gerucht. Het is dan ook niet vreemd dat dit manifest zo goed ontvangen wordt bij de leiding van de PKN. De ideeën van Op Goed Gerucht zijn al salonfähig geworden, met als opvallendste illustratie hiervan het voorzitterschap van de generale synode van ds. Peter Verhoeff, voormalig voorzitter van Op Goed Gerucht. Niet minder opvallend is natuurlijk de Pastorale Handreiking spreken over God. Zodra er ‘ambtelijke’ documenten geschreven worden op het hoogste niveau van de kerk is deze goed van het probleem doordrongen.
Dat roept de vraag op welk nut, vanuit het voortbestaan van de kerk gezien, dit manifest uiteindelijk heeft. Het komt in een gespreid bedje, dat zeker, maar ook Op Goed Gerucht en de Pastorale Handreiking hebben de kerkverlating, naar het lijkt, niet gestopt. De geschiedenis biedt geen enkele aanleiding om te denken dat dit manifest de ‘verloren generatie’ wel terug in de kerk brengt.
Dit is een verkorte versie van het artikel in VolZin. Vraag hier gratis het nieuwste nummer aan of neem een (proef)abonnement. Lees het volledige interview met Robert Stigter hier.
Door Evert te Winkel