Vermogen Griekse kerk blijft onzichtbaar in crisis
Griekse staatskerk heeft een dubbel gezicht
Door de crisis wint de Grieks-orthodoxe kerk aan belangstelling. Haar omvangrijke kapitaal wendt zij echter niet aan om de nationale armoede te bezweren.
Bezettingsmacht
“De Europese geldschieters vormen een buitenlandse bezettingsmacht”, verklaarde de leiding van de Griekse kerk in 2010 in een pamflet dat in alle parochies werd uitgedeeld. Het is een uitspraak met een dubbele bodem. Het speelt in op het sentiment van de bezetting van de nazi’s in de jaren veertig en er spreekt argwaan uit voor teveel invloed uit de Europese hoek.
Oorsprong
Deze opstelling typeert de bovengemiddelde invloed van de staatskerk in politieke en economische kwesties. Van oudsher zijn de kerk en de staat in Griekenland onlosmakelijk met elkaar verbonden. De kerk heeft nog altijd veel politieke invloed en kan rekenen op een bevolking waarvan meer dan 90 procent zichzelf beschouwt als orthodox.
Werkelijke vermogen
De Griekse kerk lijkt echter immuun voor de economische malaise in het land. Terwijl de werkloosheid almaar toeneemt en er steeds meer belasting door de bevolking wordt afgedragen blijft de staatskerk voortdurend buiten schot. Met een vermogen dat door het centrumrechtse dagblad Kathimerini in 2008 geschat werd op 700 miljoen euro en door de voormalig minister van Economische Zaken op een miljard euro, blijft het slechts gissen naar de concrete rijkdom van de staatskerk. “Er bestaat geen economisch stelsel om de werkelijke inkomsten nauwkeurig te bepalen en niemand kent de omvang van de kerkeigendommen, omdat er geen kadaster is”, zegt hoogleraar religieuze sociologie aan de Egeïsche universiteit van Rhodos, Polikarpos Karamouzisin in ‘Le Monde’.
Belastingafdracht
De staatskerk kan zich permitteren om weinig tot geen openheid te geven over financiën. Vorig jaar bleek dat zij de onroerendgoedheffing niet hoeft te betalen maar “de kerk moet wel belasting gaan betalen over de bezittingen die ze in commercieel opzicht exploiteert”, verklaarde een woordvoerder van het ministerie van financiën. Concreet zou het dan gaan om de gebouwen waar de diensten worden gehouden en de liefdadigheidsorganisaties.
Invloed
De kerk vormt na de overheid het invloedrijkste instituut van Griekenland. Haar bevoorrechte positie is vastgelegd in de grondwet. Zo werd de nieuwe Griekse premier Antonis Samaras bij zijn aanstelling gezegend door de aartsbisschop van Athene, vindt er een zegening plaats aan het begin van het nieuwe schooljaar en wordt er op openbare scholen de catechismus onderwezen. Tevens is zij de tweede grondeigenaar van Griekenland (na de staat). Zij beheert 130.000 hectare aan “bossen en onbebouwbare terreinen”, zegt Vassilis Meichanetsidis van de afdeling communicatie van het aartsbisdom van Athene.
Schrijnend
Nu Griekenland zich in een staat van moreel verval bevindt, het zelfmoordcijfer is gestegen, rechts-extremistische groeperingen sympathie winnen en van de Grieken tot dertig jaar 55 procent werkloos is, blijft het wrang om te constateren dat de Grieks-orthodoxe staatskerk minder doet dan in haar macht ligt. Maaltijden worden weliswaar door de kerk in grote mate verstrekt maar het blijft schrijnend dat sommige inwoners van Athene voedselresten uit vuilnisbakken moeten halen om aan hun eerste levensbehoeften te kunnen voldoen. Desalniettemin vinden veel Grieken nog steeds hun weg naar de kerk. “Het aantal mensen dat biecht is zelfs toegenomen”, zegt de Grieks-orthodoxe theologe Katerina Karkala-Zorba.
Door Sjoerd Jaspers