Het moeilijke verhaal van de ‘grootste’ partij, de SP
Juichkreten bij de SP: in de wekelijkse peilingen de grootste partij met 34 zetels, negentien meer dan nu in de Tweede Kamer, maar het is een partij met een moeilijk verhaal.
Het succes komt door de Brabants-goedmoedige en betrouwbare uitstraling van SP-leider Emile Roemer – zijn driftbuien en fanatiek hoge ambities zijn minder bekend - en door de economische crisis is de analyse. Veel kiezers denken dat de SP de inkomensgevolgen van de crisis zal verzachten. ‘Hogere lonen en lagere prijzen’ – een kreet van de ter ziele gegane Communistische Partij Nederland - is iets wat de SP’ers opnieuw willen uitstralen. Met een verwijzing van de altijd dwarsdenkende econoom Alfred Kleinschmidt die denkt dat de lonen omhoog moeten. Lagere huren en minder bezuinigen zoals de SP belooft, klinkt de kiezers ook goed in de oren want al dat abstracte gepraat over de noodzaak van bezuinigingen kan op een slechte dag een keer ten koste gaan van je eigen portemonnee. Pensioenleeftijd verhogen? De noodzaak ervan is aangetoond, maar de SP zegt: nee, verlagen en de pensioenen mogen ook niet omlaag, al voelen enkele pensioenfondsen zich ertoe gedwongen.
Het is ook de SP die je zorgkosten bespaart door simpelweg een einde te maken aan de kapitalistische marktwerking in de gezondheidszorg. De SP wil bovendien beter – dus duurder – onderwijs. Bij elkaar opgeteld, zie je dat de overheid financieel met een onmogelijk taak wordt opgezadeld. Zo wordt het gemakkelijke verhaal van de SP om iedereen te vriend te houden – behalve de mensen met hoge hypotheken - een moeilijk verhaal. Erger nog: de SP houdt de illusie in stand dat alleen een politieke koerswijziging in socialistische richting voldoende is om het huidige welvaartspeil in Nederland in stand te houden. Het is realistischer de kiezers voor te houden dat de Nederlanders het de komende jaren juist met minder welvaart zullen moeten doen, gezien de toenemende internationale concurrentie op economisch gebied.
Een deel van de aantrekkingskracht van de SP is waarschijnlijk de sfeer van gemeenschappelijkheid en gemeenschapszin die de partij weet te scheppen. Tegenover de sfeer van het doorgeschoten individualisme met een te beperkte blik op de eigen portemonnee, stelt de SP een wijgevoel van warme solidariteit. Die solidariteit is ook aanwijsbaar in het partijstandpunt dat de ontwikkelingshulp omhoog moet. Dat is moedig tegen de stemming van veel kiezers in. Zelfs het belang van Europa dringt nu tot de partij door, hoe liberaal en het kapitalistisch het fundament ervan ook is. Over twintig, dertig jaar zullen we wel naar Europese eenheid toe moeten, zo gaf SP-Eerste Kamerlid Arjan Vliegenthart toe in debat met de liberale Europarlementariër Guy Verhofstadt in het tv-programma 'Buitenhof'. Hij waarschuwde dat Europa het Europa van de bedrijven is geworden, niet van het volk. De voorstanders van Europese eenwording lopen te hard volgens hem. Verhofstadt doet hem denken aan een al te geestdriftige generaal zonder leger, zich verplaatsend in een hogesnelheidstrein. Daar heeft de SP‘er een punt. Nederlanders stemden massaal tegen een nieuwe Europees verdrag in 2005. Maar welke partij had toen het hardst getrommeld op het anti-Europa sentiment? Juist, de SP. Boter op het hoofd!
Cees Veltman