FacebookTwitterLinkedIn
dinsdag, 24 April 2018 06:54

Jelle Reumer (red.): Natuur als misverstand; Thoreau op Tiengemeten

Kunnen we iets leren van de natuur? Of is zij slechts een idyllisch misverstand? Over deze vraag stele Jelle Reumer een boeiende bundel samen, in het voetspoor van Henry David Thoreau.

‘Ik ging de bossen in om bedachtzaam te leven, om de wezenlijke dingen van het leven te ervaren, te zien of het bos mij wat kon leren en om niet op het moment van mijn sterven te ontdekken dat ik niet echt had geleefd.”
Een zeer karakteristieke uitspraak van Henry David Thoreau, de Amerikaanse schrijver, denker en natuurvorser, die twee jaar leefde in een boshuisje en daarover zijn boek Walden schreef. Thoreau is in Nederland tamelijk onbekend. Om dat te veranderen stelde bioloog Jelle Reumer een essaybundel over hem samen.
Maar evenzeer gaat de bundel over het begrip natuur. Wat is de natuur, wat doet zij met ons en waarom beschermen we haar? Is natuur hier wel meer dan een idyllisch misverstand? Voor Thoreau, in 1817 geboren in een dorpje in Massachusetts, was natuur wezenlijk – ook voor de omgang met elkaar - en bezield, zij het niet religieus. Hij was een aanhanger van het transcendentalisme, een filosofische stroming die leerde dat de wereld groter is dan de wereld die wij waarnemen, en dat er een tussenweg is tussen materialisme en idealisme. Zijn leven lang schreef hij dagboeken, duizenden pagina’s vol natuurobservaties. Vooral de jaren dat hij woonde aan de oever van Walden Pond, een meertje in de buurt, waren voor hem vol ontdekkingen: dat planten en bomen groeien uit zaden – nog algemeen werd gedacht dat leven uit levenloze stof kon ontstaan – die zich bovendien over grote afstanden kunnen verspreiden; en dat soorten veranderen – terwijl elke soort toen nog als aparte schepping van God werd gezien.
Thoreau was niet alleen een natuurmens. Hij verdedigde de geweldloosheid en had moeite met elke autoriteit. Omdat hij weigerde belasting te betalen – als tegenstander van de oorlog met Mexico en van de slavernij – zat hij zelfs even in de gevangenis. Dat bracht hem tot zijn essay De plicht tot burgerlijke ongehoorzaamheid, later een inspiratiebron voor mensen als Gandhi, King en Mandela. Overigens kun je met Thoreau alle kanten op want zijn uitspraak dat een goede regering zo weinig mogelijk regeert en de beste regering helemaal niet regeert, is weer een inspiratiebron voor de huidige Tea Party.
Onze Jac. P. Thijsse – wie kent hem niet van de Verkade-albums? – was een bewonderaar van Thoreau. Ze lijken tegenpolen – de een levend in de wildernis, de ander een brave schoolmeester – maar hebben eigenlijk veel gemeen. De wildernis waarin Thoreau leefde, was relatief, want het landschap leek op Engeland. Beiden waren bewonderaars van de alledaagse natuur, de natuur dichtbij huis die zij al wandelend ontdekten en beschreven. Thijsse was nuchterder, Thoreau kon zich in zijn beschrijvingen verliezen. Thijsse past dan ook meer bij Nederland, waar de natuur is aangeharkt en beïnvloed is door de mens. Maar is dat erg? We hebben geen oernatuur, maar nieuw ontwikkelde natuur kan even rijk en boeiend zijn. We hebben geen olifanten of pinguïns, maar wel veel afwisselende natuur, met zandduinen en de Waddenzee. Met het eiland Tiengemeten dat, teruggegeven aan de natuur, wordt begraasd door runderen om te voorkomen dat het dichtgroeit. Over ons landschap wordt vergaderd, schrijft de auteur, maar er is nog wel veel in te beleven. Dat kunnen we leren van Thoreau en Thijsse.
Een boeiende bundel, waarin wel erg veel aan bod komt.

Jelle Reumer (red.)
Natuur als misverstand;
Thoreau op Tiengemeten
Historische Uitgeverij,
168 blz., € 18,50

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

Volzin Schrijfwedstrijd 2018

volzin schrijfwedstrijd

 

Agenda