FacebookTwitterLinkedIn
vrijdag, 17 November 2017 12:46

Bart Nooteboom: Vertrouwen. Opening naar een veranderende wereld

Bart Nooteboom: Vertrouwen. Opening naar een veranderende wereld Tekst: Helene Timmers Beeld: ANP Foto

De burger heeft het vertrouwen in de politiek verloren. Waar kunnen we de basis vinden voor een nieuwe samenleving?

Met Vertrouwen. Opening naar een veranderende wereld beoogt emeritus hoogleraar bedrijfskunde en innovatie Bart Nooteboom een verhelderende kijk te bieden op de hedendaagse populistische woede. Hij maakt daartoe een uitstapje naar de filosofie en zoekt inspiratie bij zowel Nietzsche als Levinas. Nooteboom constateert om te beginnen dat er in onze samenleving een gebrek aan vertrouwen is en illustreert dat met de impact die het ‘touwtje uit de brievenbus’ van Jan Terlouw op de samenleving had. Hij werkt de rol van vertrouwen in de samenleving verder uit met behulp van de ‘filosofie van de ander’ van Levinas die hij tegenover de existentiële filosofie van Nietzsche zet.
Om een antwoord te vinden op het verlies van vertrouwen grijpt hij terug op de deugdenethiek. Deugden omschrijft Nooteboom als karaktertrekken die het goede leven bevorderen. Dat goede leven bestaat er uit dat je optimaal gebruik maakt van de talenten die je hebt gekregen. Deze deugdenethiek zet Nooteboom tegenover de nutsethiek die de huidige samenleving domineert. Om de deugden te faciliteren ziet hij een rol voor de staat. Helaas vult hij niet concreet in hoe de overheid dat moet doen.
Het verlies van vertrouwen is de kurk waarop het populisme drijft. Voor een deel vindt Nooteboom de populistische grieven terecht. Zo protesteert het populisme tegen de onrechtvaardige gevolgen van mondialisering zoals het verlies van werk voor lager betaalden en de invloed die multinationals op de regering hebben. Maar elders noemt hij de boze burger een verwende consument.
Uit onderzoek blijkt dat er weliswaar nog vertrouwen is in de parlementaire democratie, maar dat men het vertrouwen in politici verloren heeft. Politici wordt verweten dat ze niet weten wat er in de samenleving speelt. Klassiek vormt deze afschuw van de gevestigde orde, de elite, onderdeel van het populistisch gedachtegoed. Toch hebben mensen een continue hang naar een waardenvolle samenleving en voelen ze zich verloren in een samenleving die niet op waarden is gebaseerd. Daarom wil Nooteboom omschakelen naar een politiek van waarden en deugden. De centrale uitdaging is dan om de publieke bevordering van deugden te verenigen met een vrije keuze van wat men ziet als het goede leven. De overheid moet er niet op gericht zijn om de vrije keuze te beperken, maar daar juist ruimte voor scheppen. Openheid voor diversiteit van waarden en vrijheid van meningsuiting zijn een vereiste. Ook moeten mensen bereid zijn naar elkaar te luisteren. Om dit te bevorderen wil Nooteboom de begrippen ethiek en geluk een plek geven in het onderwijs en in de publieke sfeer het ethische en morele debat terugbrengen.
Nooteboom roept op om de politiek dichterbij de burger te brengen. Hij stelt voor om het systeem van politieke partijen af te schaffen en te vervangen door een raad van burgers. Hij is voor een verregaande decentralisatie naar lokale gemeenschappen en de inzet van sociale media voor onderlinge communicatie. Helaas werkt Nooteboom niet uit hoe de samenleving dit voor elkaar moet krijgen en op welke manier het invoeren van deugden in de sociale omgang plaats moet vinden. Daarmee blijft de opening naar een veranderende wereld die hij biedt een klein kijkgaatje. •

Bart Nooteboom
Vertrouwen. Opening naar een veranderende wereld
Klement,
238 blz., € 22,99

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

Volzin Schrijfwedstrijd 2017

volzin schrijfwedstrijd

Dank aan allen voor uw inzendingen! Er zijn 112 essays ingezonden waar de jury zich momenteel over buigt. De deelnemers ontvangen uiterlijk 1 december bericht over de uitslag. De winnende essays zullen verschijnen in het eerste Volzin-nummer van 2018.