vrijdag, 25 August 2017 09:00

Sophie Bósèdé Olúwolé: Socrates en Òrúnmìlà

Sophie Bósèdé Olúwolé: Socrates en Òrúnmìlà Tekst: Anouschka van Wettum

De Nigeriaanse Sophie Bósèdé Olúwolé schreef een boeiende geschiedenis van de filosofie. Haar boek is ook te lezen als een correctie op westers wijsgerig racisme.
In de geschiedenis van de filosofie vormt Socrates het beginpunt van het westers denken. De denkers die voor hem kwamen worden pre-socratisch genoemd. Hoewel de Griekse denker nooit een woord heeft opgeschreven, is hij het belangrijkste ijkpunt voor het ontstaan van de filosofie zoals wij haar nu kennen. In Socrates en Òrúnmìlà laat de Nigeriaanse filosoof Sophie Bósèdé Olúwolé zien dat door vertaal- en interpretatiefouten een Afrikaanse filosofie toegang tot het wereldtoneel is ontzegd. Juist deze filosofie zou de ideeën bevatten waar we vandaag van kunnen leren.
Socrates had een collega in Afrika, betoogt Olúwolé. De Yoruba-cultuur bevat een grote verzameling mythes, aforismen en mondeling overgeleverde teksten waarin Òrúnmìlà verschijnt als wijsgerig man. Zijn wijsheid is behouden voor volgende generaties dankzij het Ifa-systeem: 3069 verzen en een raadplegingsmethode. Toen missionarissen deze praktijken voor het eerst tegenkwamen werd Ifa bestempeld als religie en occult bijgeloof. Daarnaast maakte een vertaalfout ‘Òrúnmìlà, god van wijsheid’ van wat oorspronkelijk ‘Òrúnmìlà, wijsheid van god’ was, waarna zijn filosofie niet langer serieus werd genomen.
Wanneer Olúwolé het gedachtegoed van Òrúnmìlà met dat van Socrates vergelijkt, blijken beide filosofen aan elkaar gewaagd te zijn. Beiden gebruiken literaire uitdrukkingen en dialoog om hun wijsheid te delen, beiden filosoferen over de deugd. Maar het grote verschil noemt Olúwolé het dualisme van Socrates tegenover het complementair-dualisme van Òrúnmìlà. Hoewel beide filosofen spreken over goed en kwaad, is bij Socrates iets goed óf kwaad en bij Òrúnmìlà het goede altijd verbonden met het kwade. Zo is bij Òrúnmìlà kennis niet alleen een kwestie van de rede maar óók van de ervaring. Ook is in de Ifa sprake van fundamentele mensenrechten, terwijl Socrates vond dat slaven, vreemdelingen en nieuwkomers niet dezelfde rechten konden hebben als de Atheense burgerij. Op basis van deze verschillen lijkt het erop dat we veel van het Ifa-gedachtegoed kunnen leren.
Olúwolé maakt duidelijk dat ze niet over een algemene Afrikaanse filosofie schrijft, maar dat ze Ifa heeft bestudeerd om aan te tonen dat filosofisch denken niet aan westerlingen is voorbehouden. In haar eigen vakgebied liep ze tegen filosofisch racisme en essentialisme aan: Afrikanen zouden niet kritisch kunnen denken, maar emotioneel en empathisch zijn. Door Socrates naast Òrúnmìlà te zetten en zowel de Griekse als de Yoruba-denker kritisch te bekijken, komen beide figuren als beschermheiligen van de klassieke filosofie naast elkaar te staan.
Zo is Socrates en Òrúnmìlà (oorspronkelijk een academische studie) naast een introductie van een tot nu toe onbekende filosoof ook een geschiedenis van de filosofie. Hoewel de ‘liefde voor wijsheid’ zeker bij Socrates op zoek gaat naar een absolute waarheid, laat Olúwolé zien dat politiek een grote rol speelt in wat tot waarheid wordt gerekend en wat tot mythe. ●

Sophie Bósèdé Olúwolé
Socrates en Òrúnmìlà. Wat we van Afrikaanse filosofie kunnen leren
Ten Have,
173 blz., € 19,99

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

Volzin Schrijfwedstrijd 2017

volzin schrijfwedstrijd

Dank aan allen voor uw inzendingen! Er zijn 112 essays ingezonden waar de jury zich momenteel over buigt. De deelnemers ontvangen uiterlijk 1 december bericht over de uitslag. De winnende essays zullen verschijnen in het eerste Volzin-nummer van 2018. 

Social media

FacebookTwitterLinkedIn

Agenda