FacebookTwitterLinkedIn
maandag, 24 July 2017 09:00

Jan Bor (red.): 25 eeuwen theologie

Jan Bor (red.): 25 eeuwen theologie Tekst: Jan Offringa, Beeld: Thomas van Aquino (ca. 1225-1274)

Voor wie zich wil ontwikkelen tot een waarachtig oecumenisch denker met een brede kijk op geloof en theologie, is er nu een uitstekende gids: '25 eeuwen theologie’.
In 1982 verscheen bij uitgeverij Boom het boek 25 eeuwen filosofie, onder redactie van Jan Bor. Nu, maar liefst 35 jaar later, is bij dezelfde uitgever het theologische zusje verschenen. In 25 eeuwen theologie komen honderd denkers of stromingen uit jodendom, christendom en islam voorbij. Een korte beschrijving van iemands leven en denken wordt gevolgd door een tekstfragment van die persoon. Dit gebeurt in blokken van telkens zo’n tien portretten. Tussendoor zijn er intermezzo’s van de redacteuren Laurens ten Kate en Marcel Poorthuis waarin de grote lijnen geschetst worden. Deze opzet zorgt ervoor dat het boek heel wat meer te bieden heeft dan een bezoek aan internet.
Het boek komt wat moeizaam op gang. De keuze uit het Oude Testament – Mozes, Amos, Ezra ‒ cirkelt sterk rond de Thora en doet weinig recht aan de veelstemmigheid binnen Israël. Het was mooi geweest hier ook iets over de spiritualiteit van de psalmdichter of de ontnuchterende wijsheid van Prediker te lezen. Ook de bijdragen over het Nieuwe Testament kunnen niet overtuigen. De bijdrage over de evangelist Matteüs blijft steken in inleidingsvragen en ook de theologie van de apostelen Paulus en Johannes komt nauwelijks uit de verf. Hier had een nieuwtestamenticus goed werk kunnen doen.
Daarna echter komt de publicatie meer op dreef. Met name als de middeleeuwen aanbreken, is het voor de lezer smullen geblazen. De bijdragen over dit tijdvak weten keer op keer te boeien. Ze gaan over joodse denkers als Sa’adya Gaon en Maimonides, over christenen als Abelardus , Thomas van Aquino en Eckhart en over moslimtheologen als Ibn Hazn, Al-Ghazali en Averroës. Ze komen in een uitgebalanceerde afwisseling voorbij en laten zien hoe onterecht het is over de ‘donkere middeleeuwen’ te spreken.
Dat je vraagtekens kunt plaatsten bij de keuzes van de redactie, is onvermijdelijk. Waarom is bijvoorbeeld alleen Jürgen Moltmann opgenomen als enige nog levende theoloog? Mag in dit oecumenische compendium iemand als Hans Küng wel ontbreken, die als ijveraar voor de interreligieuze dialoog stevige studies schreef over jodendom, christendom en islam? Of iemand als John Cobb jr., die in zijn procestheologie zowel met de moderne wetenschap als met de oosterse godsdiensten in gesprek gaat? Zo’n keuze had de actualiteit van de theologie nog eens extra kunnen onderstrepen. Verder is het aandeel naoorlogse Nederlandse theologen gering. Om naast Edward Schillebeeckx, die buiten kijf staat, alleen aan Kornelis Heiko Miskotte aandacht te besteden heeft iets armoedigs. Henk Berkhof, die met zijn boek Christelijk Geloof veel invloed heeft verworven, had hier niet misstaan. En dat geldt ook voor iemand als Harry Kuitert, alleen al omdat hij een generatie kritische gelovigen vertegenwoordigt die het oude verhaal niet meer kan meemaken.
Hoe dan ook, de redacteuren Ten Kate en Poorthuis en de auteurs verdienen een groot compliment dat ze dit megaproject tot een goed einde hebben gebracht. Wat hier in 740 pagina’s op tafel wordt gelegd, is meer dan een naslagwerk. Het vraagt om gestage lezing en bestudering, bijvoorbeeld in de vorm van een honderddagenproject van september tot kerst. Elke doordeweekse dag kan worden begonnen of afgesloten met een half uurtje bezinning aan de hand van dit boek. Dat maakt lezers tot oecumenisch denkers met een brede kijk op geloof en theologie. ●

Laurens ten Kate & Marcel Poorthuis (red.)
25 eeuwen theologie
Boom, 740 blz., € 39,90

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

Volzin Schrijfwedstrijd 2017

volzin schrijfwedstrijd

Dank aan allen voor uw inzendingen! Er zijn 112 essays ingezonden waar de jury zich momenteel over buigt. De deelnemers ontvangen uiterlijk 1 december bericht over de uitslag. De winnende essays zullen verschijnen in het eerste Volzin-nummer van 2018.