• VOLZIN 2017: NUMMER 8

    VOLZIN 2017: NUMMER 8

    Volzin-special: Onderwijs blijft bijzonder ‘Er heerst gewoon een heel goede sfeer’Welke school kies
    24 July 2017 - Lees meer
woensdag, 19 April 2017 14:19

René ten Bos: Dwalen in het antropoceen

René ten Bos: Dwalen in het antropoceen Tekst: Laura van Moolenbroek

In zijn boek over het antropoceen voelt filosoof René ten Bos zich verloren en beveelt dit ook de lezer aan.

Zijn vader ging nooit verder dan waar hij met de fiets kon komen. René ten Bos zelf schreef een deel van zijn boek Dwalen in het antropoceen in de Trans-Siberië Express. De wereld verandert. Volgens Ten Bos bevinden wij mensen ons ondertussen in een bos vol catastrofes. De Nijmeegse hoogleraar filosofie neemt voor dit boek de rol van navigator op zich. Wij mensen zijn verdwaald, stelt hij, we weten niet meer waar we heen moeten in het antropoceen en ook niet wat we met de aarde aan het doen zijn.
In de klimaatwetenschappen, biologie/ecologie, menswetenschappen en geschiedwetenschappen is niemand het met elkaar eens, behalve over één ding: “dat zich een reeks rampen aan het voltrekken is.” Ten Bos begint met een naamprobleem: sommige wetenschappers hebben het over het Antropoceen, maar, zo betoogt hij zelf, dat geeft de mens (Grieks: anthropos) te veel eer. Hij heeft het liever over antropoceen, waarmee de nadruk blijft liggen op het tijdperk zelf: “het tijdperk waarin de mensheid als nooit tevoren zijn invloed op de aarde laat gelden.”
Vervolgens bespreekt hij de vier genoemde wetenschapsgebieden. Klimaatveranderingen zijn van alle tijden, zeggen de klimaatwetenschappers. Periodes van warme en koude klimaten wisselen elkaar steeds af, maar het probleem is nu dat mensen zo veel invloed hebben, dat het klimaat te snel verandert en het dus geen ‘natuurlijke’ overgang meer is.
Dat klopt wel, zeggen biologen en ecologen, maar het gaat verder dan dat. Heb je wel eens gekeken naar de gevolgen voor de wezens die in dat klimaat leven? Zij spreken van een ‘antropogene extinctie’: de mens is verantwoordelijk voor het huidige uitsterven van soorten. “Bij de meeste biologen”, zo zegt Ten Bos, “is er geen twijfel dat de huidige extinctie buitengewoon rampzalig is”.
Aan de kant van de menswetenschappen was het lange tijd, verbazingwekkend genoeg, relatief stil, vervolgt Ten Bos. Er was vooral aandacht voor hoe mensen met elkáár samenleven, in plaats van voor hoe mensen samenleven met de rest: dieren, planten, dingen.
In de geschiedwetenschappen komt de discussie over de naam van het tijdperk weer terug. Ten Bos geeft stof tot nadenken: “Wat dat betreft heeft de discussie over het antropoceen een naargeestige teneur: als het gaat om het dragen van de ultieme consequentie – het uitsterven van onze soort – zijn we allen gelijk, maar in zowel sociaal als politiek opzicht vinden we ongelijkheid volstrekt normaal.”
Ten Bos zou geen filosoof zijn als hij niet inging op de wijsgerige duiding van het begrip ´catastrofe´. Hij stelt dat we catastrofes voor moeten stellen als wolken: zonder scherpe randen en vooral nogal lastig te bevatten. Met behulp van een aantal filosofen doet Ten Bos niettemin toch een poging. Maar slaagt hij daarin ook?
Ten Bos haalt wetenschappers, filosofen en zelfs een dichter aan om zijn verhaal te ondersteunen en kaart op soms heel humoristische wijze een zeer serieus probleem aan. Tegelijkertijd overspoelt hij zijn lezers met informatie. Soms is zijn redenering heel goed te volgen, maar soms krijg je tijdens het lezen echter ook een gevoel van verdwaaldheid. Ten Bos zelf blijkt ook door dat gevoel bevangen te zijn. Hij hoopt dat de lezer zich “tegen het einde van het boek net zo verloren zal voelen als de schrijver en de professor.”

René ten Bos: Dwalen in het antropoceen (Boom, 191 blz., € 20, -).

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

Volzin Schrijfwedstrijd 2017

volzin schrijfwedstrijd

 Voor de tiende maal organiseert Volzin een schrijfwedstrijd. ‘De waarheid zal ons bevrijden’ luidt dit jaar het thema. Ding mee naar een prijs. Schrijf een spannend en persoonlijk getoonzet essay over de verhouding tussen waarheid en bevrijding, in de samenleving, in de politiek, in de religie of uw persoonlijk leven. De jury kiest uit de inzendingen de drie beste essays. De winnende essays verschijnen in Volzin van 5 januari 2018. De winnaars ontvangen respectievelijk 500, 300 en 200 euro. De inzendtermijn sluit 1 september 2017.

Lees hier de toelichting en de voorwaarden.

Social media

FacebookTwitterLinkedIn

Agenda