FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2018: NUMMER 7

    VOLZIN 2018: NUMMER 7

    Volzin-special: De kracht van verhalen ‘Verhalen geven het leven zin en samenhang'Gerben Westerhof,
    03 July 2018 - Lees meer
woensdag, 04 July 2018 09:35

Op weg naar een mozaïekkerk

Tekst: Jan van Hooydonk Tekst: Jan van Hooydonk

Het beeld is bekend: kerken hebben het in onze samenleving moeilijk. Minder leden en minder geld, bij gevolg opheffing van gemeenten en parochies, sluiting van kerkgebouwen en minder betaalde voorgangers. Kortom: krimp alom. Hoe gaan de kerken, hun leiders en gelovigen met deze situatie om? Sommigen kiezen voor berusting, anderen vluchten in vormen uit het verleden die intussen voor veel tijdgenoten nietszeggend zijn geworden; ze kiezen voor isolement in de hoop op betere tijden. (Ik voorspel overigens dat die ‘betere tijden’ zoals zij die zien, er niet zullen komen. ) Maar gelukkig zijn er binnen de kerken ook nog realisten, mensen die niet anderen of ‘de samenleving’ de schuld geven – ‘secularisatie!, ‘individualisering!’ –, maar beseffen dat ze in een tijd van maatschappelijke en culturele omwentelingen nieuwe vormen en inhouden van kerkzijn moeten ontwikkelen.

Tegen deze achtergrond is het boeiend kennis te nemen van het vorige maand verschenen rapport van de Protestantse Kerk in Nederland PKN), Over speelruimte en spanning. De PKN sloeg in 2012 weloverwogen een vernieuwingspad in. Naast de bestaande lokale gemeenten besloot de kerk om binnen vijf jaar zo’n honderd ‘pioniersplekken’ te ontwikkelen. Die plekken, vaak kleinschalig en laagkerkelijk opgezet, zijn er intussen. Samen met het groeiend aantal ‘kliederkerken’ en kloosterachtige leefgemeenschappen dragen deze pioniersplekken bij aan een minder monotone kerk. Het rapport Over speelruimte en spanning brengt de relatie tussen bestaande en nieuwe kerkplekken in kaart. “Wat zien betrokkenen vanuit hun praktijk als winstpunten, knelpunten en als een passende toekomstvisie rond een mozaïek van kerkplekken in de Protestantse Kerk?”, zo luidde de onderzoeksvraag. Een veelzeggende formulering: dat de PKN voortaan een ‘mozaïekkerk’ is – een kerk waarbinnen zeer uiteenlopende kerkvormen hun legitieme plaats hebben – vormt voor de onderzoekers het vanzelfsprekende uitgangspunt. Deze principiële keuze voor pluriformiteit en diversiteit wordt blijkens de uitkomsten door mensen uit bestaande (gemeenten) en nieuwe kerkplekken (pioniers) breed aanvaard. Ze ervaren het dan ook als winst dat de kerk via deze nieuwe vormen een nieuwe doelgroep leert; men wil elkaar steunen en van elkaar leren. Niettemin is er ook sprake van spanningen. Die spanningen hebben onder meer betrekking op de traditionele vormen van lidmaatschap. Ruim de helft van de ondervraagden denkt dat kerk-zijn zonder lidmaatschap goed mogelijk is. “Onze Whatsapp-groep is accurater dan de registratie van een lokale protestantse gemeente”, merkt een pionier op. “Lidmaatschap wordt door de nieuwe kerkplekken vaak meer fluïde, open en flexibel benaderd”, constateren de onderzoekers.

Maar het meest opvallend en afwijkend van het dominante kerkbeeld is toch de visie op het kerkelijk ambt zoals de onderzoekers die vaststellen. “Het ambt hoeft niet per se, zolang er maar kwaliteit wordt geleverd en men weet wat men doet”, is de teneur. Scholing is wél belangrijk maar kan ook zonder ambtelijke inkadering. Een nieuwe kerkplek kan best zonder dominee, zegt driekwart van de ondervraagden. Ook niet-predikanten kunnen de doop bedienen of voorgaan in het avondmaal. Voor wie enigszins in de kerk is ingewijd, zijn dat brisante uitspraken. Ook al is de PKN minder dan de r.-k. kerk ‘gebouwd op het ambt’, predikanten spelen er niettemin in de beleving van veel gelovigen – en niet in de laatste plaats in hun eigen beleving! – een grote, zo niet essentiële rol. Spannend dus wat de synode van de PKN – de hoogste kerkvergadering – bij de bespreking van dit rapport hierover zal besluiten. Het rapport op dit punt vierkant afwijzen zal moeilijk kunnen, maar om de hete brij heen draaien is (ook) in kerkelijke kringen altijd een optie.

Het rapport  Over speelruimte en spanning mondt niet uit in heldere conclusies. Er is sprake van een zekere ‘verwarring’, zo constateren de onderzoekers. Die verwarring illustreert volgens hen dat we leven in tijden van maatschappelijke en kerkelijke transities. “Het is belangrijk die spanningen (en chaos) te waarderen als bron van leren en vernieuwing.” Waarvan akte!

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

Volzin Schrijfwedstrijd 2018

volzin schrijfwedstrijd

 

Agenda