vrijdag, 20 October 2017 09:00

Grensganger werd ook partijganger

Grensganger werd ook partijganger Tekst: Willem van der Meiden

Ze stak veertig jaar lang duizenden keren de grens over. Bé Ruys (1917-2014) werkte vanaf 1949 tot 1989 in het gedeelde Berlijn, waar ze in 1954 predikante werd van de Nederlandse Oecumenische Gemeente. Daar ondersteunde ze aanvankelijk mensen die in Nederland zelf na de oorlog niet in hoog aanzien stonden: vrouwen die met Duitse soldaten waren meegekomen en dwangarbeiders die in Berlijn waren blijven hangen. Ruys woonde vanaf 1956 in West-Berlijn aan de Limonenstrasse 22 in wat zij het ‘Hendrik Kraemer Huis’ doopte. Ze werkte in het westen van de stad: vieringen, pastoraat, bijbelkring, maar ook in het oosten, waar de helft van haar gemeenteleden woonde. Haar focus verschoof steeds meer naar het oosten, zeker na de bouw van de Muur in 1961, die grensverkeer aanmerkelijk bemoeilijkte. Voor DDR-burgers was het vrijwel onmogelijk geworden naar West-Berlijn te komen.

Toen de gemeenteleden in Oost-Berlijn steeds meer geïsoleerd raakten, trok zij vrijwel dagelijks uren uit om met een dagpasje de grens over te gaan en haar mensen op te zoeken en te bemoedigen. Er werden nu aparte kerkdiensten in het oosten gehouden en de voertaal werd Duits. Zette Bé Ruys in de jaren ’50 vooral in op kerkelijke presentie in een verscheurde stad en oecumenisch verzoeningswerk, allengs werd de dialoog van christenen en marxisten haar belangrijkste project, geïnspireerd door de Tsjechische theoloog Josef Hromádka. Dat was zeker het geval na de bouw van de Muur, toen het voor velen in de DDR, zeker de christenen daar, duidelijk werd dat het communisme er niet van tijdelijke aard was en dat de strategie van overwintering moest worden ingeruild voor dialoog. Sympathie voor het socialistische project in het Oosten had Bé Ruys al lang, maar dat veranderde na 1961 in verdergaande betrokkenheid bij het ‘reëel bestaande socialisme’.
De Sovjetinval in Praag in 1968, die een eind maakte aan de Praagse Lente, was ook voor Bé Ruys een schok en een grote tegenslag voor de dialoog van Oost en West. Toch trok ze niet de conclusie die andere westerse progressieve christenen wel trokken. Zij trokken zich uit protest terug uit dialoogprojecten met christenen uit Oost-Europa, Ruys koos voor Realpolitik: voortzetting van de dialoog met het communisme. Het werd haar door velen niet in dank afgenomen. In de loop der jaren verhardde haar standpunt en werd ze een pleitbezorgster voor de DDR.

In de jaren ’70 en ’80 ontwikkelde het Kraemerhuis zich tot een duiventil, waar vluchtelingen en gasten uit de hele wereld in- en uitvlogen. Berlijn was een politieke snelkookpan, waar de Koude Oorlog onder een brandglas lag. Onder die druk ontpopte Bé Ruys zich als een energieke, flexibele en soms ongrijpbare vrouw, die met haar charme een imposant netwerk in Oost en West opbouwde en veel mensen met elkaar in contact bracht. En al verschoven haar principes naar sympathie voor de DDR, dat verhinderde haar niet om allen die haar hulp zochten onvoorwaardelijk bij te staan, ook als ze de DDR wilden ontvluchten. Dat ze het daar niet mee eens was, zette ze dan opzij.
De val van de Muur in 1989 beleefde ze als een heuglijk moment, maar ze betreurde het verdwijnen van het reëel bestaande socialisme als hét politieke alternatief voor het kapitalisme in het Westen. “De DDR was een fijn land”, zei ze in interviews, en: “De Muur was een noodzakelijk kwaad”. In een wereld waar het neoliberalisme vrij spel had, konden weinigen hiervoor waardering opbrengen. Natuurlijk werd zij in de gaten gehouden, ene ‘Horst’ deed dat voor de Stasi zelfs 20 jaar lang. Bé Ruys zelf had ook contacten met deze dienst, omdat ze dat onvermijdelijk vond om haar werk en haar medewerkers te beschermen. Ze heeft niemand schade berokkend, heeft ze verklaard.
Oud-medewerker Bas Wielenga beschreef deze grensgangster als volgt: “Bé aanvaardde niet alleen mensen, maar ook situaties zoals zij kwamen of zich ontwikkeld hadden, niet uit fatalisme maar in hoop. Dat is een charisma als je in zo’n irrationele stad als het gedeelde Berlijn leeft en bijna dagelijks de absurde grens met al die eindeloze controles passeren moet. Bé aanvaardt die grens niet omdat zij die zo fraai vindt, maar omdat zij erover wil om mensen aan de andere kant ervan te ontmoeten.”

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

Volzin Schrijfwedstrijd 2017

volzin schrijfwedstrijd

Dank aan allen voor uw inzendingen! Er zijn 112 essays ingezonden waar de jury zich momenteel over buigt. De deelnemers ontvangen uiterlijk 1 december bericht over de uitslag. De winnende essays zullen verschijnen in het eerste Volzin-nummer van 2018. 

Social media

FacebookTwitterLinkedIn

Agenda