FacebookTwitterLinkedIn
woensdag, 17 May 2017 11:51

Anne Frank: 'ik verlang zo - naar alles'

Anne Frank Anne Frank

“De zon schijnt, de hemel is diep-blauw, er waait een heerlijk wind en ik verlang zo – ik verlang zo – naar alles… Naar praten, naar wijsheid, naar vrienden, naar alleen zijn. […] Ik geloof dat ik het voorjaar in me voel, ik voel het lente-ontwaken, ik voel het in mijn hele lichaam en in mijn ziel. Ik moet me in bedwang houden om gewoon te doen, ik ben totaal in de war, weet niet wat te lezen, wat te schrijven, wat te doen, weet alleen, dat ik verlang…!” Anne Frank in haar dagboek op 12 februari 1944, 14 jaar oud. Een jaar later was ze dood.

Het als Het Achterhuis in 1947 gepubliceerde dagboek van Anne Frank (1929-1945) is in alle opzichten – haars ondanks – grensverleggend. Er zijn meer egodocumenten van jonggestorven adolescenten verschenen, maar geen heeft de emotionele lading van deze nu eens oppervlakkige, ‘bakvisachtige’, dan weer ongemakkelijk persoonlijke notities van een meisje op de grens van haar volwassenheid. Dat het dagboek nog steeds zo’n verpletterende indruk maakt, is vooral te danken aan de beklemmende sfeer. De onderduikers aan de Amsterdamse Prinsengracht zijn niet eens zo klein behuisd, maar ze leven twee jaar lang op elkaars lip, moeten het met elkaar redden in een begrensde ruimte, niet alleen tastbaar om hen heen, maar ook in het hoofd van het meisje dat de teksten noteert. Het is een lastig boek om te lezen voor mensen met claustrofobie. Als lezer wil je regelmatig zélf naar buiten, omdat het beschreven opgesloten bestaan je benauwt. Je wilt buiten de muren van het Achterhuis komen, maar ook buiten de accolades van het verhaal treden, al weet je wat zich vóór de eerste en na de laatste aantekening van het dagboek heeft afgespeeld. Wie wil weten wat vrijheid is, moet dit boek lezen. Dat het leven van dit meisje zich in de snelkookpan van haar leefomgeving ontwikkelt tot dat van een jonge vrouw, wordt in soms onbeholpen, soms ook diepontroerende zinnen opgeschreven. Als je ze leest, zie je haar zitten achter haar schrijftafeltje, met de geuren, kleuren en geluiden van toen. Het straatgedruis op de achtergrond… buiten! Anne Frank overstijgt met haar notities de begrensdheid waarin ze moet leven in een ongekende vrijheidsdrang, ondanks de angst voor wat er in de wereld gebeurt.

Het Achterhuis is een van de meest gelezen boeken ter wereld. Het tot museum verbouwde pand trekt jaarlijks meer dan een miljoen bezoekers, voor negentig procent uit het buitenland. Anne’s vader, Otto Frank, kwam als enige levend uit de oorlog en hij wilde het dagboek van zijn dochter graag gepubliceerd zien, maar daar kwam pas vaart in na een column van Jan Romein in Het Parool in 1946: “Voor mij (…) is in dit schijnbaar onbetekenende dagboek van een kind, in dit door een kinderstem gestamelde 'de profundis', alle afzichtelijkheid van het fascisme belichaamd, méér dan in alle processtukken van Neurenberg bij elkaar.” Dat zijn grote woorden voor dit ‘kleine’ verhaal, maar ze passen bij het luidruchtige appel dat opstijgt uit de intieme teksten.
Twee maanden na de landing van de Geallieerden in Normandië worden de onderduikers in het Achterhuis opgepakt en naar het oosten getransporteerd. Anne’s laatste aantekening is van 1 augustus 1944. Ze is erg optimistisch over de aanstaande afloop van de oorlog en de vrijheid die haar te wachten staat. In 2002 schrijft ene Marjon in haar boekbespreking voor 4-vwo: “Aan het boek merk je ook dat Anne een meisje is dat veel met de toekomst bezig is. (…) Ik denk dat zij zoveel met de toekomst bezig was, omdat de situatie waar ze in de tijd van het boek in zat zo uitzichtloos was, en ze niet veel anders kon dan fantaseren over de toekomst, over de tijd waarin ze vrij zou zijn… Dat is meteen het verschil met het leven van nu, van onze generatie. Wij kunnen ons niet meer voorstellen dat wij opgesloten in huis zitten, afgesloten door een boekenkast, en nergens heen kunnen, en altijd maar stil moeten zijn. Dat is voor ons niet te bevatten. Het is juist goed om daar ook eens bij na te denken, niet alleen aan WOII maar ook in andere oorlogsgebieden, waar mensen niet in vrijheid leven.”
Zo heeft Anne Frank postuum aan veel mensen betekenis gegeven. Een schrale troost voor haar, maar een echte voor haar erfgenamen.

In de rubriek Grensverleggers portretteert Willem van der Meiden mensen die grenzen verlegden, overschreden of ophieven en zo de samenleving betekenisvol vernieuwden.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

Volzin Schrijfwedstrijd 2017

volzin schrijfwedstrijd

Dank aan allen voor uw inzendingen! Er zijn 112 essays ingezonden waar de jury zich momenteel over buigt. De deelnemers ontvangen uiterlijk 1 december bericht over de uitslag. De winnende essays zullen verschijnen in het eerste Volzin-nummer van 2018.